Ga naar de inhoud

Doelgroepenanalyse kleine verstrekkers tabaks- en nicotineproducten en alcohol

In Nederland wil de overheid het roken, vapen en het alcoholgebruik onder jongeren ontmoedigen. Daarom zijn er diverse regels ingevoerd rond de verkoop en consumptie van alcohol en tabaks- en nicotineproducten (waaronder vapes). Zo geldt een minimumleeftijd van 18 jaar voor de verkoop van alcohol, tabaks- en nicotineproducten. Daarnaast is recent een verkoopverbod ingesteld voor tabaks- en nicotineproducten in supermarkten, geldt er een uitstalverbod en is de verkoop van vapes met smaakjes verboden. Deze regels zijn vastgelegd in de Tabaks- en rookwaren en de Alcoholwet. De NVWA ziet toe op de naleving van de regels in de Tabaks- en rookwarenwet en de Alcoholwet. Het toezicht omvat onder andere het controleren of bedrijven en organisaties zich aan de regels houden en waar nodig sancties opleggen.

Probleemstelling

De NVWA wil graag meer inzicht in de kenmerken van kleine ondernemers die tabaks- en nicotineproducten verkopen en/of online alcohol verkopen en de mogelijke motieven voor/oorzaken van hun relatief lage naleving van een aantal regels uit de Tabaks- en rookwarenwet en de Alcoholwet – waaronder de leeftijdsgrens tabaks- en nicotineproducten en online verkoop alcohol.  In opdracht van de NVWA heeft onderzoeks- en adviesbureau Breuer&Intraval een verdiepend onderzoek uitgevoerd naar deze ondernemers. Het gaat hierbij om ondernemers met maximaal 3 vestigingen met minder dan vijf werknemers per vestiging.

Methode

Om deze kenmerken en motieven in kaarten te brengen hebben we in eerste instantie een online vragenlijst uitgezet onder deze ondernemers. In totaal hebben 80 speciaalzaken, 77 overige verkooppunten tabak en 23 online alcoholverstrekkers de vragenlijst ingevuld.  Daarnaast zijn verdiepende interviews gehouden met een tiental ondernemers en vertegenwoordigers van de betrokken brancheorganisaties en is er een groepsgesprek gehouden met inspecteurs van de NVWA.

Doelgroepenanalyse kleine verstrekkers tabaks- en nicotineproducten en alcohol- belangrijkste resultaten

Kenmerken van speciaalzaken en overige verkooppunten tabak

  • Speciaalzaken en overige verkooppunten tabak zijn meestal kleine ondernemingen met één vestiging en 2-5 medewerkers.
  • Motieven om te starten: zelfstandigheid, passie voor de sector, marktkansen en het tabaksverbod in supermarkten.
  • Assortiment wordt bepaald door klantvraag, concurrentie en persoonlijke voorkeur.

Leeftijdsgrens van 18 jaar

  • Alle tabaksverstrekkers kennen de wettelijke leeftijdsgrens, maar naleving blijkt in praktijk lager dan gerapporteerd.
  • Drijfveren voor naleving: wetgeving, bedrijfsregels en toezicht; reputatie speelt ook een rol.
  • Handhaving en duidelijke regels blijven cruciaal om verkoop aan minderjarigen te voorkomen.

Smaakjesverbod voor vapes (sinds 1 januari 2024)

  • Meeste tabaksverstrekkers zeggen zich te houden aan het verbod, maar ervaren omzetverlies en concurrentie van illegale verkoop.
  • Naleving wordt vooral gemotiveerd door wetgeving en het vermijden van sancties.
  • ancties zoals boetes en tijdelijke stillegging hebben de grootste impact.

Informatieverstrekking en behoefte

  • Belangrijkste informatiebronnen: brancheorganisaties, NVWA-website en overheidssites.
  • Ondernemers willen praktische instructies en duidelijke regels, bij voorkeur via e-mail, post en video’s.
  • Er is behoefte aan een centraal platform met concrete uitleg en een goed bereikbaar adviespunt.

Toezicht en controle

  • NVWA wordt gezien als streng en formeel; ondernemers vinden de Tabaks- en rookwarenwet complex en soms onrechtvaardig.
  • Brancheorganisaties zien NVWA als betrouwbare informatiebron, maar vragen om meer terugkoppeling.
  • Ondernemers achten de kans op controle groot, maar pakkans beïnvloedt naleving nauwelijks.

Online verkoop van alcohol

  • Leeftijdscontrole gebeurt meestal bij bezorging via ID-check; helft van de ondernemers heeft afspraken met bezorgdiensten.
  • Redenen voor online verkoop: passie, klantvraag en concurrentieoverwegingen.
  • Ondernemers vragen om meer informatie over regels, maatregelen en consequenties, bij voorkeur via nieuwsbrieven.

Impact door samenspel

Breuer&Intraval, RBO en Partoer. Drie bedrijven die al tientallen jaren op eigen wijze in de markt staan. Elk in een deel van de markt waar ze het verschil maken met hun kennis en expertise. Toch besloten we een paar jaar geleden samen verder te gaan en daar plukken onze klanten de vruchten van.

Familieverhaal
Partoer
RBO