Ga naar de inhoud

Plan- en procesevaluatie Actieplan Wapens en Jongeren

De afgelopen jaren is het wapengebruik onder jongeren fors toegenomen. De daders van steekincidenten worden steeds jonger en het aantal steekincidenten waarbij jongeren betrokken zijn, stijgt. Om deze zorgwekkende ontwikkelingen terug te dringen, is in 2020 het Actieplan Wapens en Jongeren ontwikkeld. Onder leiding van het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) werkten 20 gemeenten en meerdere overheidsinstanties mee aan dit actieplan. Het doel van het actieplan was om in een periode van twee jaar (2021 en 2022) het wapenbezit en -gebruik onder jongeren terug te dringen.

In dit rapport evalueren we het Actieplan Wapens en Jongeren. Met behulp van een planevaluatie gaan we na hoe het actieplan tot stand is gekomen en op basis van welke aannames de gekozen acties bijdragen aan het hoofddoel. In een de procesevaluatie beschrijven we de uitvoering van het actieplan door de gemeenten en de rijksoverheid: welke acties hebben gemeenten uitgevoerd, op welke wijze hebben ze dat gedaan en wat waren de resultaten? Ook kijken we samen met gemeenten terug op de uitvoering en bespreken we waar ze tegenaan liepen.

Onderzoeksvraag

Om een volledig beeld te krijgen van het Actieplan Wapens en Jongeren zijn er verschillende onderzoeksvragen opgesteld die de basis vormen voor de evaluatie. De vragen zijn onderverdeeld in vier onderdelen: de totstandkoming, de uitvoering, de resultaten en de conclusies van het Actieplan Wapens en Jongeren. Ieder onderdeel bevat verschillende onderzoeksvragen. Op pagina 3 van de publicatie vind je een tabel waarin alle onderzoeksvragen opgesomd worden.

Methode

Voor de plan- en procesevaluatie zijn interviews afgenomen met de opstellers van het actieplan van het ministerie van JenV. Daarnaast is een selectie gemaakt van 16 gemeenten die deelnemen aan het actieplan. De geselecteerde gemeenten hebben ons beleidsdocumenten toegestuurd die we onderzocht hebben. Verder zijn interviews gehouden met de betrokken ambtenaar (of ambtenaren) en medewerkers van ketenpartners. In totaal is er met 38 professionals gesproken. Daarnaast hebben we een exploratieve literatuurstudie uitgevoerd om de (inter)nationale literatuur over wapens en jongeren in kaart te brengen en inzicht te krijgen in de motieven van jongeren om wapens te dragen.

Evaluatie Actieplan Wapens en Jongeren – belangrijkste resultaten

  • Door de grote urgentie van het probleem is het actieplan in korte tijd geschreven. Hierdoor is niet gekozen voor een uitgebreide analyse van de situatie en de doelgroep. Hierdoor was onvoldoende duidelijk wie de doelgroep van het actieplan was en hoe deze groep het beste bereikt kan worden. Het was niet helder welke jongeren wapens droegen, wat hun motieven waren en hoe hun gedrag veranderd kon worden.
  • Door deze ontbrekende informatie vonden gemeenten het lastig om invulling aan het Actieplan Wapens en Jongeren te geven. Ook stelden zij vraagtekens bij het bereiken van de doelgroep en daarmee bij de effectiviteit van de betreffende actie.
  • Een positieve uitwerking van het actieplan en het proces van totstandkoming is dat het momentum creëerde voor de aanpak van wapenbezit en -gebruik onder jongeren. Deelnemende gemeenten onderschrijven dat hieraan een stevige impuls is gegeven. Een aantal gemeenten heeft lokaal onderzoek uitgevoerd en zo de kennis van de doelgroep vergroot.
  • Een kwantitatief doel van het actieplan was het bereiken van een afname van het aantal steekincidenten in deelnemende gemeenten van 25%. De beschikbare cijfers duiden op stabilisering, maar van een daling lijkt geen sprake.
  • Verschillende professionals benoemen het risico dat acties zoals voorlichting door de gemeenten de doelgroep niet bereiken. En waarschuwen zelfs voor een averechts effect: de aandacht voor messengeweld zou de gevoelens van onveiligheid onder risicojongeren kunnen versterken. Onveiligheid is namelijk een voorname reden om over te gaan tot het dragen van een wapen.
  • Om daadwerkelijk een gedragsverandering te bereiken bij de groep die al een wapen draagt, of waarbij het risico hierop groot is, is diepgaand en positief contact nodig met de risicojongeren. Jongerenwerk kan hier een belangrijke rol bij spelen.
  • De resultaten van de landelijke acties zijn beperkt gebleven. Terwijl er voor de uitvoering van het Actieplan Wapens en Jongeren veel van gemeenten werd verwacht, bleven landelijke acties uit, mogelijk mede als gevolg van de corona-epidemie of door procedures die een lange doorlooptijd vergen. Gemeenten dringen echter aan op voortgang.

Impact door samenspel

Breuer&Intraval, RBO en Partoer. Drie bedrijven die al tientallen jaren op eigen wijze in de markt staan. Elk in een deel van de markt waar ze het verschil maken met hun kennis en expertise. Toch besloten we een paar jaar geleden samen verder te gaan en daar plukken onze klanten de vruchten van.

Familieverhaal
Partoer
RBO