Ga naar de inhoud

Artikel: Coffeeshopbeleid en het criterium voor ingezetenen

Gepubliceerd: 26-08-2019 op ccv-secondant.nl

Foto: Liesbeth Dingemans

Door: Ralph Mennes en Bert Bieleman

 

Om softdrugs te mogen verkopen moeten coffeeshops rekening houden met de gedoogcriteria. Volgens een van die criteria – het ingezetenencritrium – mogen alleen aan inwoners van Nederland softdrugs worden verkocht. Gemeenten met coffeeshops gaan op verschillende manieren met dat criterium om.

Het Ingezetenencriterium is een van de landelijke gedoogcriteria voor coffeeshops. Vanaf 1 januari 2013 mogen alleen ingezetenen van Nederland toegang tot de coffeeshop hebben en uitsluitend aan hen softdrugs worden verkocht. De coffeeshophouder dient vast te stellen dat degene die hij toegang verleent tot de coffeeshop en degene aan wie hij verkoopt ingezetene van Nederland is. Gemeenten worden geacht het I-criterium in hun coffeeshopbeleid op te nemen. In het kader van ‘lokaal maatwerk’ kunnen gemeenten in de lokale driehoek afstemmen of er actief op het I-criterium wordt gehandhaafd. De Nederlandse coffeeshopgemeenten gaan op meerdere manieren met het I-criterium om, hetgeen tot verschillende resultaten leidt.

NIET IN HET BELEID OPGENOMEN

Bijna een kwart van de coffeeshopgemeenten heeft het I-criterium (nog) niet in het coffeeshopbeleid opgenomen. De overige landelijke criteria staan in het beleid van vrijwel alle 102 Nederlandse coffeeshopgemeenten vermeld. Vooral gemeenten die niet aan de grens liggen en weinig coffeeshoptoerisme kennen hebben het I-criterium niet in het beleid verwerkt. Zij achten het I-criterium gezien hun geografische ligging niet van toepassing op hun gemeente. Uitzondering hierop is de gemeente Amsterdam waar buitenlandse toeristen ook vaak een coffeeshop bezoeken. Daarom heeft de gemeente het I-criterium niet in het beleid opgenomen.

WEL IN HET BELEID, GEEN ACTIEVE HANDHAVING

Het grootste gedeelte van de Nederlandse coffeeshopgemeenten heeft het I-criterium wel in het beleid opgenomen. Er zijn 3 redenen waarom gemeenten niet actief handhaven:

  • Gemeenten kennen simpelweg geen coffeeshoptoerisme;
  • Gemeenten vrezen voor een toename van de illegale straathandel in (soft)drugs
  • Gemeenten beschikken niet over de benodigde politiecapaciteit of menen deze beter ergens anders aan te kunnen besteden

 

ACTIEVE HANDHAVING, LAGE PRIORITEIT

De gemeenten die met ‘lage prioriteit’ handhaven geven naar de buitenwereld het signaal af dat het I-criterium wordt gehandhaafd, maar ervaring laat zien dat zij doorgaans niet op de naleving ervan controleren bij de coffeeshops.

ACTIEVE HANDHAVING, HOGE PRIORITEIT

Voor zover bekend handhaven 4 gemeenten het I-criterium met hoge prioriteit. Niet-ingezetenen van Nederland hebben geen toegang tot de coffeeshops en aan hen worden geen softdrugs verkocht. Eén gemeente hanteert een variant op het I-criterium, het zogeheten ‘beperkte I-criterium’, waarbij alleen niet-ingezetenen in een beperkte straal rondom de gemeente toegang hebben tot de coffeeshops.

TERUGDRINGEN DRUGSTOERISME

Het I-criterium is van invloed op de mate van coffeeshoptoerisme in een gemeente en kan een geschikt instrument zijn om dit terug te dringen. Wel moet daarbij veel politiecapaciteit worden ingezet om dit te realiseren en speelt ook de goede naleving van het I-criterium door coffeeshops een belangrijke rol.

VERANDERING ILLEGALE MARKT SOFTDRUGS

De handhaving van het I-criterium kan echter ook gerelateerd worden aan een groei van de illegale markt voor softdrugs en een toegenomen zichtbaarheid van straatdealers in de openbare ruimte. In steden waar eerst geen sprake was van straathandel, worden na invoering van het I-criterium mensen in de openbare ruimte nabij coffeeshops aangesproken of zij drugs willen kopen. Daarentegen wordt handhaving van het I-criterium in combinatie met kordaat optreden van de politie soms ook gekoppeld aan een krimp van de illegale markt. Verondersteld wordt dat het verhogen van de pakkans en de strafrechtelijke risico’s zou kunnen samenhangen met een krimp van de aanbodkant van de illegale markt.

BEGINSITUATIE

Het (gaan) handhaven van het I-criterium is mede afhankelijk van de ‘beginsituatie’ in een gemeente. We illustreren dit aan de hand van 2 praktijkvoorbeelden uit zuidelijke gemeenten.

In een zuidelijk grensgemeente was voor de handhaving van het I-criterium sprake van een hoge mate van overlast door het grote aantal coffeeshoptoeristen. Hierdoor ontstonden diverse vormen van overlast rondom coffeeshops en vond er illegale handel in soft- en harddrugs plaats. Door het I-criterium te gaan handhaven nam het drugstoerisme aanzienlijk af, waardoor met name parkeer- en verkeeroverlast en overlast van zwerfvuil op straat vrijwel direct sterk verminderden. Tegelijkertijd werd stevig ingezet op bestrijding van de drugshandel. De omwonenden van de coffeeshops zijn, net als gemeente en politie, zeer positief over de handhaving van het I-criterium.

In een andere zuidelijke gemeente was voor de handhaving van het I-criterium in beduidend mindere mate sprake van coffeeshoptoerisme en daaraan gerelateerde overlast dan in de hiervoor besproken grensgemeente. Na invoering van de handhaving van het I-criterium gingen buitenlandse bezoekers op zoek naar een andere manier om aan softdrugs te komen. Er ontstond zo een illegale markt waarbij drugsrunners en straatdealers in de openbare ruimte drugs probeerden te verkopen aan buitenlandse bezoekers. Hierdoor nam de ervaren overlast bij omwonenden en andere aanwezigen sterk toe ten opzichte van de beginsituatie. De overlast nam weer af nadat de handhaving van het I-criterium werd opgeschort.

BESCHIKBARE CAPACITEIT HANDHAVING

In alle gemeenten waar handhaving van het I-criterium tot de gewenste lokale resultaten heeft geleid is de invoering ervan hand in hand gegaan met het (continu) inzetten van extra handhavingscapaciteit. Deze extra politie-inzet is nodig om het risico op een toename van de illegale drugshandel te voorkomen. Tevens wordt extra capaciteit gevraagd van gemeentelijke opsporingsambtenaren (boa’s) voor het controleren van de naleving van het I-criterium door de coffeeshops. Bovendien zullen (potentiële) drugstoeristen duidelijk moeten worden geïnformeerd over het feit dat zij geen toegang (meer) hebben tot de coffeeshops.

VERPLAATSINGSEFFECTEN

Daarnaast kunnen mogelijke verplaatsingseffecten optreden bij handhaving van het I-criterium. Delen van de bezoekersstromen kunnen dan naar andere nabijgelegen gemeenten (die het I-criterium niet handhaven) gaan. Zij zullen zich wenden tot coffeeshops in andere Nederlandse gemeenten waar zij nog wel toegang hebben, omdat zij het ‘legaal’ kopen van softdrugs in een coffeeshop verkiezen boven het kopen op de illegale markt.

SCHEIDING DER MARKTEN

Een laatste overweging heeft betrekking op het scheiden van de markten van soft- en harddrugs. Bij handhaving van het I-criterium (vooral in gemeenten met het nodige coffeeshoptoerisme) kan groei van de illegale markt een gevolg zijn, hetgeen de doelstelling van de scheiding der markten kan ondermijnen. De markten van soft- en harddrugs zijn aan de vraagkant over het algemeen gescheiden. Softdrugsgebruikers zijn doorgaans uitsluitend geïnteresseerd in het kopen en gebruiken van softdrugs, bij voorkeur in een coffeeshop, maar zijn ook bereid om het bij dealers te kopen als de situatie daarom vraagt. Harddrugsgebruikers zijn doorgaans minder geïnteresseerd in softdrugs en kopen hun harddrugs bij dealers. Straatdealers  focussen zich op één soort drugs (soft of hard), maar kunnen ook de andere soort leveren als de klant daar interesse in heeft. Bij handhaving van het I-criterium is het mogelijk dat softdrugsgebruikers die niet meer de coffeeshop in mogen zich zullen wenden tot illegale verkopers die ook harddrugs aanbieden, waardoor zij ongewenst blootgesteld worden aan harddrugs.

Breuer&Intraval, RBO en Partoer. Drie bedrijven die allemaal al tientallen jaren op eigen wijze in de markt staan. Elk in een deel van de markt waar ze het verschil maken met hun kennis en expertise. Maar toch besloten we een paar jaar geleden onder een vlag verder te gaan. ‘Impact door samenspel’ werd geboren, en daar plukken onze klanten de vruchten van.